Thâm hụt thương mại trước mắt chưa tác động đến tăng trưởng

Thâm hụt thương mại của Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 lên tới 16,8 tỷ USD, lần đầu tiên sau một thập kỷ xuất siêu liên tục, nhưng theo TS. Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê, hiện tượng này trước mắt chưa tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế. Chính phủ vẫn quyết tâm đạt mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên theo Nghị quyết 168/NQ-CP, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Nguyên nhân chính dẫn đến nhập siêu là giá xăng dầu thành phẩm và dầu thô thế giới tăng mạnh do khủng hoảng tại Trung Đông. Trong 5 tháng đầu năm, Việt Nam chi 3,544 tỷ USD nhập khẩu dầu thô, kim ngạch tăng hơn 4,1% dù lượng chỉ bằng chưa đến 81% cùng kỳ năm 2025. Cùng thời gian, nhập khẩu xăng dầu đạt 4,89 tỷ USD, tăng 81,6% về kim ngạch trong khi lượng chỉ tăng 15%. Giá nhập khẩu hầu hết mặt hàng đều tăng, đặc biệt là khí đốt hóa lỏng và sản phẩm từ dầu mỏ.

Một yếu tố khác là đặc thù ngoại thương Việt Nam khi xuất khẩu tính theo giá FOB, còn nhập khẩu tính theo giá CIF bao gồm chi phí logistics, vận tải, bảo hiểm. Chi phí trung gian tăng đẩy giá nhập khẩu lên cao, trong khi giá xuất khẩu không theo kịp, khiến chênh lệch thương mại nới rộng.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực điện tử, chip bán dẫn, công nghệ cao đang trong giai đoạn đầu tư nhà máy, tập trung nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất và nguyên liệu để chuẩn bị sản xuất. Dù đã có đơn hàng nhưng thành phẩm chưa xuất khẩu, góp phần đáng kể vào con số 16,8 tỷ USD nhập siêu. TS. Hương đánh giá đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sản xuất phục hồi mạnh mẽ và xuất khẩu sẽ tăng trong thời gian tới, nhất là khi căng thẳng Trung Đông đã lắng dịu với các thỏa thuận quan trọng giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran.

Việt Nam cũng gia tăng nhập khẩu thiết bị, máy móc, trong đó có máy bay từ Hoa Kỳ để cân bằng thương mại, phục vụ nhu cầu du lịch và di chuyển trong nước. Xu hướng chuyển dịch khác là một phần sản phẩm thay vì xuất khẩu hết đã được tiêu thụ tại thị trường nội địa, như ô tô điện, xe máy điện, hay thiết bị năng lượng tái tạo. Các doanh nghiệp phải nhập khẩu linh kiện, pin, tua bin trong khi sản phẩm đầu ra bán trong nước, khiến nhập khẩu tăng nhưng không tạo ra xuất khẩu tương ứng.

Về tác động đến GDP, TS. Hương giải thích rằng thâm hụt cán cân thương mại về mặt số học có thể kéo lùi tốc độ tăng trưởng. Tuy nhiên, phần hàng hóa không xuất khẩu lại được sử dụng cho tiêu dùng cuối cùng trong nước, còn máy móc thiết bị nhập khẩu để đầu tư làm tăng tích lũy tài sản. Do đó, cần thời gian cập nhật dữ liệu để tính toán chính xác mức độ ảnh hưởng, không thể áp dụng ngay công thức toán học đơn thuần. Nhà đầu tư có thể yên tâm rằng nhập siêu hiện tại mang tính cơ cấu và tạm thời, không làm chệch hướng mục tiêu tăng trưởng chung của nền kinh tế.